Ekonomiczne przesłanki podnoszenia wieku emerytalnego w społeczeństwach europejskich - Niewiadomska, Anna (Economic circumstances of rising of the pension age in European societies, 2013)
Starzenie się ludności jest i będzie kluczowym wyzwaniem demograficznym dla większości państw europejskich w ciągu najbliższych 50 lat. Rosnąca długość życia oraz wzrost udziału osób starszych w społeczeństwie niesie ze sobą bowiem określone społeczno-ekonomiczne konsekwencje. Jedną z nich jest wzrost wydatków publicznych na system emerytalny. W obliczu zachodzących zmian demograficznych, powodujących zachwianie równowagi pomiędzy środkami finansowymi, które wpływają do systemu emerytalnego, a tymi, które są z niego wydawane, kolejne państwa europejskie decydują się na podniesienie wieku emerytalnego. Zamiast podniesienia wieku emerytalnego można byłoby wprowadzić inne rozwiązania i pokryć koszty finansowania godziwych emerytur ze środków uzyskanych ze wzrostu gospodarczego (a co za tym idzie − wzrostu wynagrodzeń), podatków osobistych lub VAT. Jednak każde z tych rozwiązań jest bardziej kosztowne niż podniesienie wieku emerytalnego lub też niemożliwe do realizacji w obecnych warunkach gospodarczych. O tym, że planowane i wprowadzane w życie zmiany w regulacjach dotyczących wieku emerytalnego są właściwym sposobem radzenia sobie z wyzwaniami demograficznymi świadczą zalecenia Komisji Europejskiej. Komisja zachęca kraje UE, by promowały dłuższą pracę poprzez powiązanie wieku emerytalnego z oczekiwaną długością życia, ograniczenie dostępu do wcześniejszych emerytur i zniwelowanie różnicy w wieku emerytalnym między kobietami i mężczyznami. Warto podkreślić, że stopniowe podnoszenie wieku emerytalnego jest rozwiązaniem niezbędnym dla utrzymania wzrostu gospodarczego. W większości bowiem państw w efekcie niskiego przyrostu naturalnego obserwuje się zmniejszanie się zasobów siły roboczej. Problem radzenia sobie z wyzwaniami demograficznymi sprowadza się zatem nie tylko do podniesienia wieku emerytalnego, ale również podniesienia poziomu aktywności zawodowej osób starszych. Wzrost aktywności i zatrudnienia osób starszych jest niezbędny bowiem do pełnego wykorzystania potencjału podaży pracy. Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja głównych uwarunkowań podnoszenia wieku emerytalnego w państwach europejskich. W oparciu o dane statystyczne dokonano krótkiej demograficznej charakterystyki Europy, wskazując równocześnie podstawowe konsekwencje zachodzących zmian demograficznych, m.in. w odniesieniu do podażowej strony rynku pracy. Zwrócono również uwagę na kilka dylematów, które akcentowane są w toczących się obecnie debatach emerytalnych
Ekonomia = Economics, 2013, Nr 1 (22), s. 97-109
Keywords: wiek emerytalny; emerytura; starzenie się społeczeństwa; aktywność zawodowa; pension age; pension; ageing society; professional activity