Założenia programowe Niemieckiego Związku Gimnastycznego w Polsce w latach 1921–1939 - Wyskok, Marlena; Jurek, Tomasz (Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego im. Polskich Olimpijczyków we Wrocławiu, 2018)
Cel badań. Celem badań było ukazanie założeń programowych Niemieckiego Związku Gimnas-tycznego w Polsce (Deutsche Turnerschaft in Polen) w latach 1921–1939 na podstawie kwerendy materiałów archiwalnych, prasy turnerskiej oraz literatury przedmiotu polskiej i niemieckiej. Ma-teriał i metody. Materiał badawczy stanowiły źródła zdeponowane w archiwach niemieckich i polskich oraz prasa turnerska z okresu międzywojennego (zwłaszcza organ DTP ,,Mitt eilungen der Deutschen Turnerschaft in Polen”). W przeprowadzonych badaniach została wykorzystana metoda analizy źródeł historycznych, indukcji, dedukcji, syntezy, a także metoda porównawcza. Wyniki.Niemiecki Związek Gimnastyczny w Polsce działał na terenie II Rzeczypospolitej w latach 1921– 1939. Była to największa organizacja zajmująca się kulturą ﬁzyczną wśród ludności niemieckiej w Polsce, licząca ponad 6 tys. członków. Związek czerpał z ponad 100-letniej tradycji niemiec-kiego turnerstwa, zapoczątkowanego przez Fryderyka L. Jahna. Celem działalności było pod-trzymanie tradycji patriotycznych, tożsamości narodowej oraz ścisła współpraca z Niemieckim Związkiem Gimnastycznym (Deutsche Turnerschaft). W okresie Republiki Wei marskiej towarzy-stwa gimnastyczne, zgodnie z proﬁlem polityki rządowej, stały się bardziej ruchem gimnastyczno--nacjonalistycznym, co wynikało z niekorzystnych dla Niemiec postanowień traktatu wersalskiego. Wraz z dojściem Adolfa Hitlera do władzy niemieckie turnerstwo stało się ważną dziedziną dzia-łalności państwa na trzech podstawowych płaszczyznach: propagandy nordyckiej wyższości raso-wej, sterowania nastrojami społeczeństw oraz przygotowania ﬁzycznego Niemców, zwłaszcza mło-dzieży, do szeroko pojętej służby krajowi. Wnioski. Niemiecki Związek Gimnastyczny w Polsce działał w latach 1921–1939 na bazie wzorców Republiki Weimarskiej i III Rzeszy. Ważną rolę w realizacji programu DTP odgrywała wydawana w Polsce i Niemczech prasa turnerska.
Keywords: Niemiecki Związek Gimnastyczny; turnerstwo; okres międzywojenny